CỰU VÀ NGUYÊN HAY CỰU HOẶC NGUYÊN

“CỰU” VÀ “NGUYÊN” HAY “CỰU” HOẶC “NGUYÊN”?
Mọi người đang bàn luận về hai từ “cựu” và “nguyên” trong tiếng Việt. Có một ý kiến có vẻ được nhiều người hưởng ứng cho rằng “cựu” là dùng cho người đã từng giữ một chức vụ nào đó, nay thôi chức và nghỉ hẳn. Còn “nguyên” để chỉ người trước đây từng giữ chức đó, nhưng nay chuyển sang làm việc khác và giữ chức khác. Song, xét về mặt lôgic ngôn ngữ thì ý kiến này lại rất thiếu cơ sở. Bởi lẽ, theo định nghĩa thì “từ” là một đơn vị ngôn ngữ nhỏ nhất có một hoặc nhiều nghĩa cụ thể để chỉ người, vật hoặc sự việc “là cái gì” hoặc “làm cái gì”. Theo đó thì “cựu” hay “nguyên” trong tiếng Việt đều có nghĩa là một người, vật hoặc sự việc “đã từng là”. Còn việc anh ta sau đó chuyển sang giữ một chức vụ khác hay về hưu hoặc thôi chức hẳn thì là các tình huống dẫn xuất chứ không phải bản chất của từ “cựu” và “nguyên”. Người ta chỉ có thể dùng một từ để gọi đúng bản chất một sự vật chứ từ đó không có nhiệm vụ chỉ ra các tình huống phát sinh của sự vật đó. Khi một người vừa thôi chức thì làm sao người ta biết được anh ta sẽ thôi hẳn hay chuyển sang chức khác để mà phân biệt “cựu” hay “nguyên”?
Vậy tại sao lại có “cựu” và “nguyên”?
“Cựu” là từ gốc Hán, có nhiều nghĩa, trong đó nghĩa chính là “cũ”, “xưa”. Còn “nguyên” cũng có nhiều nghĩa, trong đó nghĩa chính là “đầu”, “đầu tiên”, “thứ nhất”, “khởi đầu”; nhưng nó còn có một nghĩa văn vẻ là “vốn là”, “vốn dĩ”. Theo các Từ điển Hán – Việt, khi người ta chỉ một người hay một sự vật “đã từng là” hoặc “xưa cũ” thì người ta thường dùng “cựu”, còn khi muốn chỉ cái “đầu tiên”, cái “gốc” thì người ta thường dùng từ “nguyên”. Ví dụ: “cựu học sinh”, “cựu chiến binh”, “cựu đại lục”, “cựu thần”,…; “nguyên bản”, “nguyên thuỷ”, “nguyên thủ”, “nguyên chất”, “nguyên văn”,… Tuy nhiên, vì “nguyên” còn có một nghĩa “vốn là” (ví dụ người ta nói: “Ông ấy nguyên là người Nam Định…”), nên đôi khi người ta dùng “nguyên” thay cho “cựu” để tăng tính văn vẻ cho lời nói. Trong trường hợp của “nguyên thủ tướng”, “nguyên bộ trưởng” thì gọi là “cựu thủ tướng”, “cựu bộ trưởng” cũng hoàn toàn đúng. Việc dùng chữ “nguyên” chỉ là một lựa chọn mang tính tu từ. Đối chiếu với nước ngoài, ta sẽ thấy người ta chỉ dùng một từ để chỉ nghĩa của một vật “đã từng là”. Ví dụ trong tiếng Pháp là từ “ancien”, trong tiếng Anh là từ “former”, và các cuốn từ điển đều dịch là “cựu” hoặc “nguyên”. Họ không hề phân biệt “cựu” hay “nguyên” như Việt Nam. Điều này cũng giống với cả trường hợp “tổng thống” và “chủ tịch”, nước ngoài người ta cũng chỉ có một từ để chỉ cái chức vị này (“president” trong tiếng Anh và “président” trong tiếng Pháp). Thế nên tôi cho rằng “nguyên” chỉ là cách gọi riêng của ngôn ngữ quan phương Việt Nam thay cho “cựu” chứ chẳng có chuyện gọi thế để phân biệt một người thôi chức hẳn với một người chuyển chức. “Cựu” hoặc “nguyên”, TRONG TRƯỜNG HỢP NÀY, chỉ là một mà thôi.

25 Trả lời “CỰU VÀ NGUYÊN HAY CỰU HOẶC NGUYÊN”

  1. Nguyễn Văn Dân “quan phương” là từ của tiếng Trung Quốc hiện đại dịch âm Hán Việt qua tiếng Việt, trong đó “quan” là chỉ chính quyền, vd: quan chức; phương = phía bên, bên, giới (thế giới); cho nên “quan phương” dịch tiếng Việt là “phía chính quyền” (thường dùng, nghĩa trung dung) hoặc “giới quan chức” (nghĩa chỉ trích).

  2. Cháu cũng đã tranh luận về từ này. Bản thân cháu ko thích dùng từ nguyên vd nguyên thủ tướng, nguyên bộ trưởng … vv mà cháu thích nói rõ tiếng việt : đã từng là .. hoặc trước đây làm …

  3. Anh phân tích về nghĩa kĩ như vậy. Chứ lớp trẻ bây giờ thường hiểu “cựu” là ” xưa, cũ” còn ” nguyên” là nguyên vẹn nguyên bản…nên khi nghe nguyên khi nghe cựu … Thấy rối rắm.

  4. Đúng vậy ,trên ti vi cũng phân biệt Cựu và Nguyên ,nhưng đúng như Anh nói, chỉ mang ý nghĩa tu từ ,con ý nghĩa từ vựng nó vốn đồng nghĩa với nhau

  5. Đồng tình với Nguyễn Văn Dân. Còn nói chung thì I don’t care, vì dù “cựu” hay “nguyên” thì đều là không còn ở chức vụ , chức danh đó rồi

Trả lời Messeňger Ţhông ßáo Hủy

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *